Literatüre dayanan bir belgesel mi; öznel bir derlemecilik ve tarih çarpıtması mı?
Bartu Bölükbaşı‘nın hazırladığı “YOLCULAR: YILDIZ VE YUMRUK” adlı “belgesel” sosyal medyaya düştükten sonra, benzer durumlarda sıkça karşılaştığımız gibi, niteliğiyle ters orantılı bir ilgi gördü. Konunun tartışılabilecek pek çok yönü var. Belki bu yöntemsizlikle malul üretimlerin sebeplerinden biri, bu ihtiyacın vaktinde bizzat sahipleri tarafından yeterince karşılanmamış olmasıdır. Ancak mesele, “bir de ben anlatayım bakalım ne çıkacak” öznelliği ve sorumsuzluğu ile karşılanamaz. Yani bir eksiklik, eksikliği daha da büyütüp belirsizliğe taşıyacak, yöntemden ve bilimsellikten yoksun bir çalışmayla giderilemez.
Bu konuda en somut ve en fazla ürün ortaya koymuş bir hareket olarak sorumluluğumuzun bilincindeyiz. Ancak bu alandaki eksikliklerimiz, bu türden çalışmaları bir tarih anlatımı olarak pazarlamayı meşrulaştırmaz.
Dikkatle inceleyenler görecektir ki ortada iddia edildiği gibi bir “literatür taraması” da bir araştırmacı ciddiyeti de yok. Bilimsel anlamda literatür taraması; bir hareketin üzerinden kırk yıl geçtikten sonra, o dönemden kopmuş veya çizgisini değiştirmiş eski aktörlerin bugünkü politik ihtiyaçlarla kaleme aldığı sübjektif anıları alt alta dizmek değildir. Kaldı ki belgeselcinin o literatür dediği yerden artık adeta ezberlenmiş ŞEH-DER tartışması dahil pek çok kesitin yarım yamalak ele alındığı, bilinen ifadelerin eksik veya yanlış aktarıldığı bir özensizlik söz konusu. “Özellikle 70’ler döneminde Oğuzhan Müftüoğlu’nun Bitmeyen Yolculuk kitabını öneriyorum” öznelliğini de şimdilik görmeyelim. Ama belgeselcinin, Mahir Çayan’ı anlatan kitaplar için, THKP-C’nin kendi teorik külliyatını bir kenara bırakıp “Turhan Feyizoğlu’nu esas temel kaynak olarak görüyorum” dediğini de bu kısa açıklamada görünür kılalım.
Devrimci Yol söz konusu olduğunda gerçek literatür; 1977–1980 yılları arasında bizzat sınıf mücadelesinin sıcaklığında üretilmiş 38 sayılık Devrimci Yol dergisi külliyatı, Nisan 1977 Bildirgesi, Direniş Komiteleri broşürleri, Devrimciler Ne İçin Savaşıyor? vb. metinler, birincil teorik kaynaklardır. Dönemin bu somut yazılı belgelerini ve pratiğini dışarıda bırakıp yalnızca sonradan yazılmış anılara yaslanmak bilimsel bir literatür taraması değil; geriye dönük kurgulara dayalı öznel bir derlemecilik ve tarih çarpıtmasıdır.
Devrimci Yol’un partileşme anlayışı için, “Devrimci Yol bir ‘hareket’ mentalitesinde örgütleniyor. Mahir Çayan’ın erken partileştiğini, erken partileşmenin de içeride bir yarılma yarattığını düşünüyorlar.” diyebilen, meseleyi bu denli basite indirgeyen; “Oğuzhan Müftüoğlu grubu”, “Kenan Evren grubu” gibi sınıfsallıktan uzak ifadeler kullanan; Devrimci Yol’un bir önder hareketi olmadığı hemen herkesçe biliniyor olmasına rağmen, ona bir önder yakıştıran, hatta “şeflik yapan amcalardan ve dayılardan” söz eden; Dev-Sol ayrılığını, kadrolarının “acımasız tipler” olmasıyla açıklayan, sınıfsal bakıştan nasibini almamış bir kolaycılıkla karşı karşıyayız.
Peki bu türden üçüncü sınıf üretimler neden her seferinde ve tüm uyarılara rağmen ilgi görüyor?
Bunun psikolojik-siyasal arka planına ve sakıncalarına kısaca değinmenin gerekli olduğunu düşünüyoruz. Yaşananlar, meselenin yalnızca geçmişe dair bir tarih yazımı sorunu değil, doğrudan bugünün siyasal bilinci ve geleceğin örgütlenme perspektifi açısından hayati bir sorun olduğunu göstermektedir.
“Belgesel”deki anlatının maddi hatalarına, yöntem çelişkilerine ve 1990’lar sonrası liberal/tasfiyeci savrulmalara yaslanan kurgusuna rağmen, Devrimci Yol çevresinde ve genç kuşaklar arasında bu denli ilgi görmesinin arkasında hem psikolojik hem de siyasal dinamikler yatmaktadır.
Daha kapsamlı bir analiz sözü vererek şimdilik kısaca şunu söyleyebiliriz: 12 Eylül faşist darbesinin yarattığı kırılma, tutsaklık süreçleri ve 1990’lardaki tasfiyeler sonucunda Devrimci Yol geleneği kendi deneyimini bütüncül, sistemli ve eleştirel bir bilimsel tarih yazımıyla yeni kuşaklara aktaramamıştır. Mevcut çalışmalar büyük ölçüde ya parçalı anı kitaplarından ya da nostaljik anmalardan ibaret kalmıştır.
Yıllar boyunca egemenlerin resmi tarih tezleri ve iliştirilmiş medya tarafından “terör ve kaos” parantezine sıkıştırılmak istenen bir kuşağın ve onların çocuklarının, bugün dijital mecralarda “Devrimci Yol Türkiye solunun zirvesidir, halkın sorunlarını çözmüştür“ diyen bir ses duyması, duygusal bir rahatlama ve onaylanma yaratmaktadır. İzleyici, anlatımın bilimsel doğruluğundan çok, onurunun ve geçmişinin savunulması duygusuna tutunmaktadır.
Bugünün parçalı, örgütsüz ve savunmacı sol atmosferinde; Fatsa’yı kuran, ülkenin dört bir yanında mücadeleyi ve dayanışmayı örgütleyen, faşist kuşatmaları kıran devasa bir kitle ve kadro hareketinin hikayesi, bugünün gençleri için adeta mitolojik bir kahramanlık anlatısı işlevi görmektedir.
Emeksiz bilgi tüketimi
38 sayılık Devrimci Yol dergisi külliyatını, broşürleri ve dönemin sınıf mücadelelerini sabırla okumak ve diyalektik bir süzgeçten geçirmek ciddi bir teorik emek gerektirir. Buna karşılık 3-4 saatlik, esprili, hikaye anlatıcılığı yüksek bir video, izleyiciye “Devrimci Yol tarihini öğrendim” yanılsaması sunarak bu zahmetli teorik çabanın yerini ne yazık ki almaktadır.
Bu ilginin doğurduğu sakıncalara gelince; bu tür yüzeysel ve eklektik anlatıların “kötünün iyisi” olarak sahiplenilmesi, Devrimci Yol mirasının geleceğe taşınması açısından ciddi tehlikeler barındırmaktadır:
*İçeriğin Boşaltılması ve “Sivil Toplumculuğa” İndirgenmesi: Videodaki anlatı; Devrimci Yol’un Marksist-Leninist devrim anlayışını, Demokratik Halk İktidarı hedefini ve Politik Askeri Savaş Stratejisini (PASS) törpüleyip hareketi salt “savunmacı”, “iyi belediyecilik” ya da bugünün liberal kavramlarıyla “sivil toplumcu” bir pratiğe indirgemektedir. Oysa Devrimci Yol çizgisinde Direniş Komiteleri ve halkın öz savunma örgütlülüğü, düzen içi bir yerel dayanışma çabası değil; doğrudan oligarşiye karşı devrimci iktidar stratejisinin ayrılmaz bir parçasıdır.
*Yenilginin Nedenlerinin Geçiştirilmesi: Hareketin 12 Eylül karşısındaki örgütsel-askeri hazırlığının hangi bağlamlarda yeterli olmadığı, vaktinde ve bizzat sürecin kadroları tarafından bilimsel olarak analiz edilmek yerine; “zaten tanklara karşı kazanılamazdı” veya “filanca ihanet etti” gibi kolaycı açıklamalara indirgenmektedir.
*Sembol ve İsim Fetişizmiyle Yetinme: Kullanılan isim, amblem ve yaşanmış önemli tarihsel kesitler üzerinden kurulan bu ilgi, siyasal bilinci derinleştirmek yerine biçimsel ve duygusal bir aidiyet yaratmaktadır. İçeriği boşaltılmış ve yalnızca biçimle yetinilerek sunulan sembollerin alkışlanması, hareketin gerçek çalışma tarzını (halkın öz örgütlülüğünü ve öncü sorumluluğunu) bugünün koşullarında yeniden üretmenin önünü tıkamaktadır.
*Sağ-Popülist ve Milliyetçi Savrulmalara Zemin Oluşturulması: Hareketi Marksist-Leninist sınıf temelinden koparıp “Aristonikos’tan İttihat ve Terakki’ye uzanan son Jön Türk nesli” şeklinde kurgulamak, sol geleneği burjuva milliyetçiliği ve devletçi/ulusalcı tezlerle eklemlenmeye açık, muğlak bir zemine çekmektedir.
Özetle, Devrimci Yol gibi kitlelerle bütünleşmiş devasa bir tarihsel deneyimin mirası, yıllar sonra yazılmış öznel anıların ve popüler video derlemelerinin insafına bırakılamayacak kadar değerlidir. Bu mirasın gerçek anlamda sahiplenilmesi; “kötünün iyisi” anlatılara razı olmakla değil, dönemin birincil belgelerini temel alan, başarıları kadar yenilginin maddi nedenlerini de cesaretle sorgulayan kolektif ve bilimsel bir tarih yazımıyla mümkündür.
Bizim, Yalçın Küçük‘ü referans alan, Türkiye solunun 1980 sonrası yenilgisini ve tıkanıklığını “tarih cehaleti, kişisel basiretsizlik, özgüvensizlik ve hayal gücü zayıflığı” gibi kavramlarla açıklayan, tarihsel materyalist veya sosyolojik bir analizden çok psikolojist ve sığ yaklaşımlar geliştiren birinin anlatımlarına ihtiyacımız yok.
Maddi koşulları göz ardı ederek 12 Eylül askeri faşist rejiminin kurumsallaştırdığı devlet şiddeti, sendikal hakların yok edilmesi, 24 Ocak kararlarıyla değişen üretim ilişkileri ve Sovyetler Birliği’nin çözülüşü gibi devasa yapısal dönüşümler ortadayken; bunları göz ardı edip solun gerilemesini kadroların “basiretsizliğine” veya “kitap okumamasına” bağlayan bir anlatıma itibar etmek bize yakışmaz.
Devrimci Yol’un gerçek tarihini ve mirasını sahiplenmek; popüler anlatıların pasif tüketicisi olmayı reddetmek, dönemin birincil belgelerine ve kolektif mücadele pratiğine dönmekle mümkündür. Fikri ve ruhsal bağını koparmamış tüm yoldaşları ve genç kuşakları, bu tarih tahrifatına karşı eleştirel aklı, bilimsel yöntemi ve örgütlü sorumluluğu kuşanmaya çağırıyoruz.



