Eylül ayında Borsa İstanbul’da sert kayıplara yol açan fon krizi; işlem hacmi düşük hisselerdeki yapay fiyat hareketleriyle başlayan çöküşün yanı sıra yüz binlerce mağdur yatırımcısı, peş peşe gelen tasfiyeler, tutuklamalar ve istifalarla Türkiye’nin ana gündem maddelerinden biri olmayı sürdürüyor.
Piyasalardaki ilk sarsıntıdan bugüne kadar olan süreçte yaşanan kırılmalar ve önemli gelişmeler:
Düzenleme ve Likidite Çıkmazı
28 Ağustos | SPK’dan serbest fonlara sınırlama:
Bazı portföy yönetim şirketlerine ait fon paylarının, işlem hacmi düşük hisselerdeki çapraz alım-satımlarla sekiz ayda %3000’in üzerinde prim yapması Sermaye Piyasası Kurulu’nu (SPK) harekete geçirdi. Kurul, serbest fonların risk yoğunlaşmasını önlemek amacıyla BIST 30 haricindeki hisselerde fon portföyünün en fazla %5’i, toplamda ise %20’si kadar pozisyon taşınabileceğini belirterek varlıkların azaltılmasını zorunlu kıldı.
15 Eylül | Pusula Portföy temerrüde düştü:
Getirilen sınırların ardından gelen yoğun satış taleplerini karşılayamayan Pusula Portföy, katılma payı iadelerinde ve nakit ödemelerinde temerrüde düştüğünü duyurdu. Fonların nakde geçmek için hisseleri taban fiyatlardan satmaya çalışması ve panikleyen yatırımcıların kaçışı, Borsa İstanbul genelinde sert bir satış dalgası başlattı.
17 – 20 Eylül | 131 fona tasfiye kararı:
SPK, Pusula ve Tera Portföy başta olmak üzere krizle bağlantılı kurumlara ait, 455 bini aşkın yatırımcıyı ilgilendiren toplam 131 fonun tasfiyesine karar verdi. Piyasadaki çöküşü ve yatırımcı zararını sınırlamak adına tasfiye ve nakde dönüş takvimi 3 aydan 6 aya uzatıldı.
Gözaltılar, varlıklara el koyma ve etkin pişmanlık
18 – 24 Eylül | İlk tutuklamalar ve lüks varlıklara kilit:
Fon yöneticilerinin de aralarında bulunduğu şüpheliler tutuklanırken 51 kişiye yurt dışına çıkış yasağı konuldu. Soruşturma kapsamında piyasa dolandırıcılığından elde edildiği değerlendirilen yaklaşık 1,8 milyar TL değerindeki iki özel jet ve bir lüks yata el konuldu. Borsa İstanbul’daki işlem hacimleri likidite çekilmesiyle %30 daraldı.
25 Eylül | SPK’dan ‘etkin pişmanlık’ formülü:
SPK, piyasa dolandırıcılığı suçlamasıyla karşı karşıya kalanlar için etkin pişmanlık şartlarını ilan etti. Düzenlemeden yararlanmak isteyenlerin, sebep oldukları veya elde ettikleri menfaatin en az iki katını (500 bin TL’den az olmamak kaydıyla) kamuya ödemeleri şartı getirildi.
İstifalar, mal varlığı dondurma ve iadeler
26 – 29 Eylül | Fatma Betül Sayan Kaya istifa etti:
Kriz patlak vermeden önce hisse alımı yapıp çöküş öncesinde 2,17 milyar TL kazanç elde ettikleri öne sürülen AKP Genel Başkan Yardımcısı ve eski Bakan Fatma Betül Sayan Kaya, görevinden affını isteyerek istifa etti. Eşi İlyas Kaya ile birlikte adliyede ifade veren ve suçlamaları reddeden Kaya çifti, SPK’nın etkin pişmanlık mekanizması kapsamında yaklaşık 1,86 milyar TL’lik kazancı TMSF hesabına iade etti. 29 Eylül’de çiftin mal varlıkları donduruldu.
29 Eylül | Kriz yönetimi tek elde toplandı:
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında Fon Koordinasyon Kurulu oluşturuldu. AKP’li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın talimatıyla Devlet Denetleme Kurulu (DDK) devreye sokularak kurum içi zafiyetler ve bürokratik ihmaller mercek altına alındı. Tera Yatırım ve Pusula Finans’ın da dahil olduğu dört büyük holdinge bağlı şirketlerin mal varlıkları tedbiren donduruldu.
Bürokratik incelemeler
4 Ekim | Eski SPK Başkanı için soruşturma izni talebi:
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, dönemin eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül hakkında “görevi kötüye kullanma” gerekçesiyle Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan soruşturma izni istedi; Teftiş Kurulu inceleme başlattı. Öte yandan krizin üzerine gidilmesi çağrısı yapan AKP İstanbul Milletvekili Serkan Bayram, ifadelerinin maksadını aştığını belirterek Cumhurbaşkanı ve partisinden özür diledi.
6 Ekim | 187,6 milyar liralık şüpheli çıkış:
Adalet Bakanı Akın Gürlek, çöküşün hemen öncesinde (13-16 Eylül) fonlardan şüpheli çıkış yapan 141’i gerçek, 73’ü şirket olmak üzere 214 kişi ve kurum tespit edildiğini açıkladı. Bu yolla sağlanan haksız kazancın 187,6 milyar TL olduğu belirtildi. Liste TMSF’ye gönderilerek haksız kazançların iadesi için tebligat süreci başlatıldı.
Meclise sunulan teklifler, gazetecilerin tutuklanması ve kabineden açıklamalar
8 Ekim | Araştırma önergesi reddedildi:
Muhalefet partilerinin krizin ve siyasi bağlantılarının araştırılması amacıyla TBMM’ye sunduğu Meclis Araştırma Komisyonu teklifi, AKP ve MHP oylarıyla reddedildi. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, şahsına yönelik iddialar nedeniyle üç muhalefet milletvekili hakkında suç duyurusunda bulundu.
8 – 9 Ekim | Fon vurgununun faturası gazetecilere kesildi:
Fon krizine dair haber ve paylaşımları gerekçe gösterilerek gazeteciler Mustafa Balcı ve Şaban Sevinç tutuklandı; İsmail Saymaz ve Murat Ağırel hakkında ev hapsi kararı verildi.
Tutuklanan gazetecilerden Mustafa Balcı, Bodrum’daki bir konserde AKP Sözcüsü Ömer Çelik’in arkasında oturan kişinin, fon soruşturmasında adı geçen ve 20 milyar TL ile yurt dışına kaçtığı öne sürülen eski Sağlık Bakanlığı bürokratı Osman Arıkan Nacar olduğunu iddia ettiği bir fotoğraf paylaşmıştı.
9 Ekim | Meclis’e 1 milyon TL sınır teklifi:
AKP, tasfiye sürecindeki fon yatırımcılarının zararlarının tazminine ilişkin 9 maddelik yasa teklifini Meclis’e sundu. Düzenleme, anapara büyüklüğü 1 milyon TL’nin altında olanlara eksiksiz, 1 milyon TL ve üzerindekilere ise tavan sınır olarak 1 milyon TL ara ödeme yapılmasını öngörüyor.
10 Ekim | Ticaret Bakanı Ömer Bolat’tan yalanlama:
Kriz öncesinde yüksek meblağlı şüpheli para çıkışı yaptığı yönündeki iddiaları reddeden Ticaret Bakanı Ömer Bolat, söz konusu 170 milyon TL’lik tutarın bir fon kazancı ya da para çekme işlemi olmadığını savundu. Bolat, bu rakamın 32 aylık dönemde vadesi dolan kira sertifikalarının (sukuk) tahsilatı ve yeniden alımı sırasında oluşan mükerrer muhasebe kayıtlarından kaynaklandığını belirterek, iddia sahipleri hakkında suç duyurusunda bulunacağını açıkladı.
