Tüm dünyada uzunca bir süredir siyaset alanında alışılmadık ve sarsıcı gelişmeler yaşanıyor. Çoğu ülkede eskinin aktörleri ıskartaya çıkarken, geleneksel siyasal merkezlerin dağıldığı, merkezde yer almanın itibarsızlaştığı, hatta statükoya karşı olmanın geçer akçe olduğu bir iklimdeyiz. Gramsci’nin sıkça atıf yapılan o ünlü tespitiyle, “eskinin öldüğü, yeninin ise bir türlü doğamadığı” bu ara dönem, krizler ve olağandışı altüst oluşlarla karakterize olunan bir döneme işaret ediyor. Bu durum, son tahlilde yapısal temellere sahip derin bir sınıfsal krizin ürünüdür; siyasi krizin ana kaynağı orasıdır.
Siyaset değişiyor çünkü kapitalist dünya düzeni artık eskisi gibi sürdürülemez bir eşikte bulunuyor. Kapitalizmin derinleşen krizi, azalan kâr oranları ve emperyalist merkezler arasındaki kızışan paylaşım kavgası ile hegemonya mücadelesi artık gizlenemez boyutta. Küresel ölçekte yaşanan bu devasa kapışma ve buna bağlı olarak gelişen rekabette öne geçme çabası, her şeyin üzerine gölgesini bir karabasan gibi düşürmekte. Hukukun, uluslararası ilişkilerdeki normların hiçe sayıldığı, adeta orman kanunlarının hâkim olduğu bir dönemin içindeyiz. Sermayenin azgın, dizginsiz saldırganlığı her yerde at koşturuyor. Bu vahşi rekabet iklimi siyaseti de alabildiğine sertleştirmekte; sermayenin kitlelerde rıza üretmek için kullandığı “demokrasi”, “insan hakları” ve “refah devleti” gibi tüm o yumuşatıcı kamuflaj malzemelerini artık ağır bir yüke dönüştürmektedir. Burjuvazi bu yüzden maskelerini bir kenara atarak sömürü ve baskı mekanizmalarını açıktan, maskesiz bir biçimde icra etmektedir.
Kapitalizm, kitleler nezdinde çok küçük bir azınlığı zenginleştirmek dışında insanlığa yoksulluktan, güvencesizlikten ve yıkımdan başka bir şey vaat etmeyen bir sömürü düzeni olarak tüm çıplaklığıyla teşhir olmuş durumdadır. Devletler, kurumlar, ekonomik ve siyasi mekanizmalar; kısacası kamusal alanın tamamı sermayenin daha fazla kâr elde etmesi için seferber edilmiştir. Birçok coğrafyada siyasal iktidar koltuklarında bizzat milyarderlerin temsilcileri, hatta kendileri oturmaktadır. Hâl böyleyken, milyarlarca insanın yaşama koşulları her geçen gün ağırlaşmakta; emekçi sınıflardan gasbedilenler oligarşik ittifaklara transfer edilmektedir. Bu sömürü çarkını, barbarlığı “dünyaların en iyisi” olarak pazarlamaya çalışan burjuva siyasetinin sözcülerinin toplumsal meşruiyeti de hızla erimektedir.
Sonuç olarak düzen siyasetinin ulaştığı bu kördüğüm, artık kronikleşmiş bir meşruiyet krizine dönüşmüştür. Dünyanın dört bir yanında yaşanan toplumsal patlamalar, sandıklardan yükselen dip dalgalar ve yapılan kamuoyu araştırmaları hep bu hakikate delalet etmektedir.
Türkiye özelinde bu kopuşun yerli belgeleri, yapılan son kamuoyu araştırmalarında açıkça görülmektedir. Örneğin SONAR Araştırma’nın Ekim 2026 tarihli raporunda katılımcılara yöneltilen “Sizce Türkiye’deki siyasi partiler seçmenlerin görüşlerini yeterince temsil edebiliyorlar mı?” sorusuna halkın %70,4 oranında “Hayır, temsil edemiyorlar” yanıtını vermesi, temsil krizinin ve uçurumun en net göstergesidir. Bu soruya “Evet” diyenlerin oranı yalnızca %12,2’de kalmıştır. Bu tablo, mevcut burjuva siyasi kalıplarla geniş halk kitleleri arasındaki bağın kopmaya başladığını kanıtlamaktadır.
Son dönemde Türkiye gündemini sarsan fon vurgunu/hırsızlığı, düzen siyasetinin amaçları ile halkın çıkarları arasındaki uçurumu en çıplak hâliyle gözler önüne sermiş ve bu kopuş sürecini tetiklemiştir. Ortaya çıkanlar, düzen siyasetinin içinde olanların bunu toplumsal yarar için değil, birikim ve kişisel kurtuluş alanı olarak yaptığı gerçeğini zihinlere çakmıştır adeta. Geniş halk kesimlerinin ekonomik yıkım ve ezici bir geçim derdiyle boğuştuğu söz konusu konjonktürde, bu yozlaşma tablosu kitlelerin düzene ilişkin öfkesini katmerlemiştir. Artık mızrak çuvala sığmamaktadır.
Benzer bir kaynamayı, 3 Kasım 2026’da Amerika Birleşik Devletleri’nde gerçekleştirilen ara seçim sürecinde de çok net bir şekilde izledik. Seçimin hemen arifesinde The Associated Press-NORC Center for Public Affairs Research tarafından gerçekleştirilen kapsamlı kamuoyu araştırması, toplumun derinliklerindeki bu kaynamayı sayısal olarak da tescilledi. Araştırmaya göre, kayıtlı seçmenlerin yüzde 47’si ülkenin yönetim biçiminde “esaslı bir değişim” (substantial change) talep ederken, yüzde 33’ü ise “köklü ve tam bir altüst oluş” (complete and total upheaval) ihtiyacını beyan ediyordu.
Benzer bir araştırmada katılımcılara yöneltilen “Genel olarak ABD ekonomik sistemi hakkında ne düşünüyorsunuz?” sorusuna, katılımcıların yüzde 70’i “Zenginleri kayırıyor” yanıtını vermiştir. Dolayısıyla yukarıda aktardığım araştırmadaki yüzde 80’e varan köklü değişim talebinin hedefi, küçük bir azınlığın kayırıldığı bu sistemdir. Öte yandan bu veri, kitlelerin meselenin yalnızca bireysel liderlerin ya da tekil politikaların hatasından ibaret olmadığını, doğrudan sömürüye dayalı kapitalist sistemin kendisiyle ilişkili olduğunu sezmeye başladığını da göstermektedir.
Evet, neoliberal politikaların kıskacı altında ezilen halkın geniş bölükleri, derin bir arayış ve tepki sarmalındadır. Hayat pahalılığının ve enflasyonun baskısı altında hayatta kalma mücadelesi veren emekçiler, milyarderler kulübünün servetini katlamasını ve siyaset sahnesindeki çürüme görüntülerini ibretle izlemektedir ve bu kahrolası düzeni yöneten müesses nizam siyasetine ve onun geleneksel aktörlerine sırt çevirmeye başlamıştır.
Ancak bu nesnel kopuş süreci, kendiliğinden devrimci bir hatta evrilmemektedir. Sınıf temelli ve programatik bir hatla örülmediğinde siyaset, kaçınılmaz olarak darboğazlara sıkışmaktadır. Düzen içi güçler arasında sıkışan siyaset, ya kitlelerin siyasetten uzaklaşmasına, apolitikleşmesine yol açmakta ya da mücadeleyi sınıfsal zemininden koparmaktadır.
Politika, ezilenlerin sorunlarını yatay olarak kesen ekonomik-politik çelişkiler üzerinden değil de kimlikler (etnik, mezhepsel, kültürel) üzerinden geliştiğinde, kitleler için siyaset bir kör dövüşüne dönüşebilmektedir. Egemenlerin toplumsal tepkiyi parçalayıcı emellerine zemin oluşturabilmekte; yukarıda bahsettiğim SONAR anketinde görüldüğü üzere, kendi çıkarlarının temsil edilmediğini hisseden seçmen, sandık başına giderken farklı saiklerle hareket etmeye açık hâle gelmektedir.
Gerçek bir alternatifin ve bağımsız sınıf hattının silikleştiği koşullarda; ABD’de milyarder olmasına rağmen Donald Trump, işçi sınıfı tarafından “kültürel elitlere ve Washington sistemine karşı bir Truva atı” olarak algılanabilmektedir. Türkiye’de de benzer bir mekanizma işlemektedir: Erdoğan ve etrafındaki iktidar bloğu, tabanı tarafından sisteme karşı koruyucu bir kalkan olarak konumlandırılabilmektedir. Seçmen, liderin şahsında ya da iktidarın icraatlarında bazı çelişkiler görse bile, “O giderse eski elitler döner, bizi tekrar ikinci sınıf vatandaş yaparlar” korkusu ve travmasıyla safları sıklaştırmaktadır. Bu inatçı sadakat, rasyonel bir hizmet memnuniyetinden değil, kamusal korku ve aidiyet harcıyla tutturulmuştur. Kimlikler üzerinden yürütülen bu siyaset, halkın sınıf bilincini ve nesnel çıkarlarını görmesini felç etmektedir.
Ne var ki, her kimlik barikatının içten içe onu kemiren hassas bir kimyasal dengesi vardır. Türkiye’de borsa ve fon skandallarıyla açığa çıkan çürüme, tam da bu dokunulmaz kılınan “kimlik barikatının” arkasındaki ekonomik sömürü gerçeğini sarsan yıkıcı bir eşiktir.
Sandıktan Sokağa: Halkın Öz Gücü
Halkın düzen siyasetinden kopuşu, yalnızca pasif bir hayal kırıklığı olarak kalmamakta; küresel ölçekte (Macaristan’dan Sırbistan’a, Brezilya’dan ABD’ye) yeni arayışları tetiklemektedir. Bu arayışların ortak noktası, sandık kabinlerinin darlığına sığdırılamayacak kadar dinamik bir sokağın muhalefetine dayanmalarıdır.
Tarihsel tecrübeler göstermektedir ki, toplumsal değişimler gökten zembille inmez. Sırbistan’da öğrencilerin başını çektiği direngen sokak hareketleri, Brezilya’da toplumsal hareketlerin gerici odakları gerileten basıncı, Amerika’da ki Black Lives Matter eylemleri, kampüslere ve sokaklara taşan emperyalizm ve soykırım karşıtı protestolar açıkça kanıtlamaktadır ki; sandıkta patlayan öfke, sokakta ilmek ilmek örülen mücadelenin bir tezahürüdür. Sokaktan kopuk bir sandık siyaseti kaçınılmaz olarak bir geriye düşüştür; egemenlerin korkulu rüyası ise halkın örgütlü öz gücüdür. Halkın kendi kolektif gücünü deneyimlediği sokak hareketleri, burjuva siyasetin dengelerini altüst eden yeni bir siyasal iklim yaratmaktadır.
Siyaseti Sınıfsal Zemine Çekmek
Siyasetin sınıfsal zemine çekilmesi ve bu zeminde kitlelerin karşısına somut çıkarlarla çıkılmasının dönüştürücü gücü, Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşanan son süreçte de açıkça görülmüştür.
ABD’de kendilerini “demokratik sosyalistler” olarak tanımlayan (nihaî tahlilde kapitalist mülkiyet ilişkilerini ortadan kaldırmayı değil, onun vahşi sonuçlarını reformlar yoluyla yumuşatmayı hedefleyen) akımların siyaset sahnesinde yarattığı etki dikkat çekicidir. Bu aktörlerin teorik sınırlılıkları ve reformist ufukları açıktır; ancak siyasetin dilini ve tartışma eksenini sınıfsal bir zemine çekmek noktasında nesnel bir başarı kazandıkları gerçeği de yadsınamaz. Gerçekte ne önerdiklerinden ve düzen içi mekanizmalarla ne kadar sınırlı olduklarından bağımsız olarak, bu akımın kampanyalarında öne çıkardığı başlıklar merkez siyaseti bile pozisyon almaya zorladı.
Demokratik sosyalistlerin gündeme getirdiği enflasyon, barınma krizi, sağlık, gelir adaletsizliği gibi başlıklar yapay gündemler değil, Amerikan işçi sınıfının ve orta sınıfın günlük yaşamındaki gerçek krizlerdi. Halkın gerçek sorunlarına dokunan bir argüman, etiketinden bağımsız olarak kitlelerin ve dolayısıyla siyasetçilerin diline yerleşmeye başladı. Öyle ki, düzen siyasetinin en temel iki kolundan biri olan merkez Demokrat Parti’nin adayları dahi bu sınıfsal argümanları kendi seçim kampanyalarına taşımak zorunda kaldılar. Sonuç olarak azınlıkta olsalar dahi bu güç, gündeme taşıdıkları başlıklar sayesinde Amerikan siyasetinin kelime dağarcığını ve tartışma zeminini dönüştürdü. Trump ve Cumhuriyetçiler, “komünistler ülkeyi ele geçirecek” propagandasıyla bu başlıkları itibarsızlaştırmaya ve gündemden düşürmeye çalıştılar, ancak seçim sonuçları bu şeytanlaştırma çabasının sonuçsuz kaldığını gösterdi.
Ancak burada madalyonun diğer yüzünü ve sermaye düzeninin iç çelişkilerini net görmek gerekir. Siyasetin dili ve tartışma ekseninin halkın sorunları temelinde esnemeye başlaması, düzen siyasetinin bütün güçleri tarafından rahatsız edici bir gelişme olarak görülmüştür. Tıpkı Cumhuriyetçi sağ gibi, Wall Street fonlarıyla ve teknoloji tekelleriyle göbek bağı bulunan Merkez Demokrat Parti’nin kurumsal çekirdeği de bu yükselişten rahatsızdır. Sınıfsal ton taşıyan söylemlerin sistemin sınırlarını zorlamasını engellemek, tabandaki haklı öfke ve değişim arzusunu burjuva siyasetin güvenli suları içinde ehlileştirmek istemektedirler.
SONAR verilerinin de, AP-NORC araştırmasının da ve ABD 2026 ara seçim sonuçlarının da açıkça ortaya koyduğu üzere, halk mevcut düzen kalıplarına sığmamaktadır.
Amerika’da ve dünyada yaşanan gelişmeler bize şunu hatırlatmaktadır: Siyasetin sınıfsal bir zemine çekilmesi ve gündemin halkın gerçek sorunlarıyla örülmesi yakıcı bir ihtiyaçtır. Türkiye’de de bugün en temel mesele, halkın umut ve özlemlerini, somut taleplerini ve yaşam kavgasını eksiksiz dillendirecek ve ona doğru istikamet gösterecek sahici bir alternatifin eksikliğidir. Çözüm; sandık kabinlerinin sığlığına hapsolmak değil; sokakta, iş yerinde, mahallede halkın kendi taleplerini yükselten ve bu arayışı örgütlü bir sınıfsal hatta buluşturan devrimci bir politik alternatifi örmekten geçmektedir. Temsili siyasetin iflası ancak bu bilinçli ve örgütlü iradeyle aşılacaktır.
